Met de nipte verkiezingsoverwinning van Alexander Van der Bellen, de centrum-linkse Oostenrijkse presidentskandidaat, is radicaal-rechts voorlopig op afstand gehouden. Tegelijkertijd lijkt de grens van politiek die zich richt op het verbinden van mensen bereikt.

Gevoel

Met verkiezingsleuzen zoals “Een president die verbindt” en “Wij allemaal samen” heeft Van der Bellen een boodschap uitgedragen die door en door gericht is op harmonie. Een bekend verhaal, ook in Nederland. Nieuw is dat hij thema’s heeft opgeëist waar de radicaal-rechtse FPÖ tot nu toe het alleenrecht op leek te hebben. Van der Bellen is open over zijn liefde voor de ‘Heimat’, het vertrouwde thuisland. Op zijn verkiezingsposters is hij dan ook veel te zien in de Oostenrijkse bergen of antieke interieurs.  Er kleeft bovendien een zekere nostalgie aan de 72-jarige politicus die spreekt over naoorlogse saamhorigheid en de gastvrijheid die hij als kind van vluchtelingen ontving.

De kracht van radicaal-rechts ligt in het polariseren van maatschappelijke problemen en ontevredenheid daarover te kanaliseren. Het politieke centrum heeft hier, zonder veel succes, op gereageerd door een beroep te doen op redelijkheid. “Redelijke” politiek slaat echter al snel om in schijnbare onverschilligheid voor ontevredenheid.  Van der Bellen heeft het gevoel weer een plaats durven geven. Men moet niet onderschatten hoezeer de kracht van zijn persoonlijkheid dit geloofwaardig heeft gemaakt. Er is geen tekort aan politici die hun eigen verhaal inzetten in een verkiezing, maar het voelt veelal onecht aan.

Anders polariseren

Desalniettemin is de marge van 0,3% waarmee Van der Bellen gewonnen heeft minimaal. Daar komt nog bij dat een deel van het electoraat vooral tegen Hofer heeft gestemd. Er zijn grenzen aan de aantrekkingskracht van de boodschap van verbinding en in deze turbulente tijden komt men hier heel dicht tegen aan. Er is sprake van grote economische en politieke ongelijkheid en burgers hebben het gevoel hebben dat zij de grip over hun eigen leven zijn verloren. Radicaal-rechts schuift de verantwoordelijkheid voor deze situatie af op alles wat het laatste waar burgers nog wel zelf grip op hebben, hun identiteit, ook nog in onzekerheid brengt.

In het VK en de VS hebben Jeremy Corbyn en Bernie Sanders laten zien dat “redelijke” politiek het al snel moeilijk heeft tegenover een persoon die oprecht voor een zaak staat. In tegenstelling tot Van der Bellen gebruiken zij echter niet enkel de thema’s van radicaal-rechts op onverwachtse wijze, maar ook eisen zij de politieke tactiek van het polariseren terug op. Waar radicaal-rechts het politieke debat wilt laten draaien rondom de eigen identiteit tegenover die van de ander kiezen zij ervoor om de politiek te polariseren tussen en die macht hebben en hen die onder onmacht gebukt gaan. Waar het doel van radicaal rechts is om de ander te weren is de uiteindelijke bedoeling van politici zoals Sanders om de onmachtigen te bekrachtigen.

Het is nog maar de vraag of de polarisatie tussen zij die macht hebben en zij die onmachtig zijn wel genoeg aantrekkingskracht kent voor ontevreden burgers. Wel toont het aan dat polarisatie niet per se ten koste gaat van constructieve politiek. Misschien zijn er echter andere vormen van polarisatie die ontevreden burgers meer aanspreken. Zeker is dat radicaal-rechts geen enkele reden heeft om iets te doen aan de ontevredenheid van burgers als het aan de macht komt. Overal in Europa waar nationalistisch of radicaal-rechts aan de macht is gekomen – in Hongarije, Polen en Croatië – neemt de polarisatie alleen maar toe. De democratie brokkelt daarentegen enkel af.

Van der Bellen heeft een belangrijke overwinning gemaakt op radicaal-rechts. Hij heeft laten zien dat een geloofwaardig persoon die oprecht meeleeft met burgers hun politiek al snel weet te ondermijnen. Dat neemt de terechte ontevredenheid die er heerst echter niet weg. Andere vormen van polarisatie zijn nodig om het verhaal van radicaal-rechts te ondermijnen. Zo niet dan is slechts een kwestie van tijd voordat de goede wil van de burger het verliest van zijn ontevredenheid.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s