Note 10: Wat is wit?

Op dinsdag 31 juli 2017 publiceerde Vrij Nederland een artikel van Pim van den Berg waarin een interessant onderwerp wordt behandeld: waarom stelt Afrikaans-Amerikaanse popmuziek regelmatig sociale vraagstukken aan de kaak terwijl witte popmuziek introspectief lijkt? Het is een opvallend en relevant fenomeen. Des te teleurstellender is het dat de rest van het artikel vastloopt in een conceptueel probleem met betrekking tot witheid.

De onderzoeksvraag wordt behandeld door 32 artiesten te bespreken of aan te halen. Hiervan komen 30 uit de zogenaamde Anglosfeer, waarvan 24 uit de VS.[1] Het argument dat gemaakt wordt over “‘witte’ en ‘zwarte’ muziek” wordt echter niet beperkt tot de VS. Er wordt een verbinding gelegd tussen deze muziek en “wij, als een overwegend witte samenleving”.

Dit roept de vraag op wat bedoeld wordt met “wit”.[2] In de Amerikaanse context is dit concept redelijk uitgewerkt: whiteness is niet slechts een huidskleur, maar staat tevens voor een culturele (non-)identiteit. Het is het privilege om zich onbewust te zijn van de eigen etnische identiteit. Zo schrijft de Amerikaanse journaliste Suzy Hansen:

I knew I was white, and I knew I was American, but it was not what I understood to be my identity. For me, self-definition was about gender, personality, religion, education, dreams. I only thought about finding myself, becoming myself, discovering myself – and this, I hadn’t known, was the most white American thing of all.

I still did not think about my place in the larger world, or that perhaps an entire history – the history of white Americans – had something to do with who I was. My lack of consciousness allowed me to believe I was innocent, or that white American was not an identity like Muslim or Turk.

De overeenkomst tussen wat Pim van den Berg en Suzy Hansen zeggen over witheid is duidelijk. Echter, al lijkt de vraag hiermee duidelijk beantwoord, wordt het concept – door het ongewijzigd toe te passen op Nederland – ondermijnd. Er ontstaat opnieuw een ambiguïteit tussen “wit” als huidskleur en als (non-)identiteit.

Als er in Nederland gesproken wordt over witheid op dezelfde manier als in de VS, zonder uit te leggen waarom , is er in de eerste plaats namelijk geen reden om te veronderstellen dat het niet eveneens van toepassing is op andere Europese landen. Nederland is namelijk voldoende verschillend van de VS, en voldoende gelijkaardig aan andere Europese landen, om een dergelijk exceptionalisme zonder onderbouwing niet te kunnen rechtvaardigen. Dit roept echter vragen op zoals: (Waarom) is Kroatische, Belgische of Spaanse muziek dan wit? Heerst er in al deze samenlevingen dan een privilege om zich onbewust te zijn van de eigen etnische identiteit? Zo niet, wat is dan el het criterium waarmee witheid vast wordt gesteld?

Als geïsoleerd voorval zou deze verwarring slechts jammer zijn, maar de onverschilligheid voor de verschillen tussen Nederland en de Verenigde Staten lijkt kenmerkend voor hoe etniciteit besproken wordt in Nederland. Door de fixatie op de Verenigde Staten verliest de Nederlandse discussie rondom etniciteit aan precisie, nauwkeurigheid en effectiviteit − juist die eigenschappen die hard nodig zijn.[3]

* * *

[1] De Anglosfeer bedraagt de volgende landen: Australië, Canada, Ierland, Nieuw Zeeland, de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk.

[2] Het roept ook de vraag op wat er met “zwart” wordt bedoeld, maar deze laat ik terzijde.

[3] Hiermee doel ik op de discussie in zoverre dat deze wordt gehouden door mensen met antiracistische doeleinden.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s